Micro-feminisme is een toegankelijke manier van activisme. Hoofdredacteur Nina Keijzer kocht een jaar lang alleen boeken van vrouwelijke auteurs. Ze spreekt met neerlandica en jurist Eva Prakken over de mannelijke dominantie in de literaire wereld.
De vrouwen in mijn boekenkast
Als echte boekenliefhebber heb ik thuis een kleine bibliotheek gecreëerd. Na de zoveelste poging om meer ruimte te creëren in mijn boekenkasten voor nieuwe boeken, begon ik me af te vragen hoe de vrouw-man verhouding in mijn boekenkast in elkaar zit. Het begon namelijk op te vallen dat ik vaak boeken kocht van mannelijke auteurs, zonder hier bewust voor te kiezen. Wat blijkt? Na een ruwe telling kwam ik tot de conclusie dat ik in totaal 138 mannelijke auteurs in mijn boekenkast heb staan, en 127 vrouwelijke auteurs.
Ondanks dat het maar een klein verschil is, vind ik het toch belangrijk om bewuster bezig te zijn met vrouwelijke auteurs. Als micro-feministische daad gaf ik mezelf de uitdaging om één jaar lang alleen nog maar boeken van vrouwelijke auteurs te kopen. Ook probeerde ik in mijn vrije tijd alleen nog maar vrouwelijke auteurs te lezen die al in mijn boekenkast stonden. De bedoeling van deze uitdaging was niet om mannelijke auteurs hun plek te ontzeggen in mijn boekenkast, maar om meer ruimte te maken voor vrouwelijke stemmen.
Neerlandica en jurist Eva Prakken herkent het onbewust kopen van boeken geschreven door mannelijke auteurs. “Hier liggen ongetwijfeld allerlei redenen aan ten grondslag waar scripties en boeken over zijn volgeschreven (nog niet genoeg), die stuk voor stuk terugleiden naar het patriarchale wereldbeeld waar we nu eenmaal mee zijn opgegroeid. Om het even klein te houden: ik denk dat we, (on)bewust, Literatuur met een hoofdletter L zijn gaan koppelen aan de cultureel bepaalde ‘echte goede schrijvers’: de Mulischen, Hermansen en Wolkersen van deze wereld.”
Lees hier: Stop het eendagsfeminisme: waarom continu activisme essentieel is→
Waar zijn de vrouwen?
Om te bepalen wie dan die ‘echte goede schrijvers’ zijn, kent Nederland de literaire canon. In deze lijst staan de essentiële werken uit de Nederlandstalige literatuur. Ondanks dat de Nederlandse canon voornamelijk uit mannelijke auteurs bestaat, vertelt Prakken dat de canon bij elke vernieuwing, om de vijf jaar, steeds een stukje inclusiever is. “De lijst die in 2025 is gepubliceerd, bevat meer vrouwen, maar je ziet toch dat de klassiekers – en die blijven gedomineerd door mannen – de boventoon voeren.” Momenteel staan er dertien titels in de canon van vrouwelijke auteurs. Voorheen waren dit maar vijf titels.
Vorig jaar drong ook voor het eerst een kinderboek de canon binnen van niemand minder dan Annie M.G. Schmidt met Pluk van de Petteflet (1971). “De wereld van Grote Drie-aanbidders [ofwel de iconen in de Nederlandse literatuur, zoals Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch en Gerard Reve] verandert nu eenmaal niet zo snel. Dit bleek ook uit een Canonenquête onder lezers in 2022, die ‘gewonnen’ werd door drie mannelijke schrijvers,” aldus Prakken.
Echte verandering gaat helaas langzaam, maar wel kan je zelf iets doen om je meer te verdiepen in vrouwelijke schrijvers. “Het is dan wellicht beter om je weg te bewegen van de lijst der lijsten, ofwel de canon. Je focus moet dan verschuiven naar andere initiatieven, zoals Fixdit. Dit schrijverscollectief is opgericht door een aantal vrouwelijke schrijvers dat toewerkt naar meer diversiteit in het literaire landschap”, aldus Prakken. Zo hebben elf schrijfsters van Fixdit ‘Optimistische woede’ geschreven, waarin ze de kloof uiteenzetten en pleiten voor verandering in de literaire wereld.
Micro-feminisme als verzet
Micro-feminisme houdt in dat je in je alledaagse handelingen, hoe klein of hoe groot, veranderingen aanbrengt om via deze weg seksisme te bestrijden. Op dit moment kan jij dus als feminist een kleine daad van verzet uitoefenen. Alhoewel dit bijvoorbeeld goed op de werkvloer van toepassing is, kan dit juist ook in andere delen van je leven. Denk aan automatisch naar iets of iemand als ‘zij’ verwijzen in plaats van ‘hij’ of bewust geen ‘vrouwenvoetbal’ zeggen, maar gewoon ‘voetbal’. En, mijn persoonlijke favoriet, altijd eerst de vrouw benoemen en daarna pas de man bij bijvoorbeeld het versturen van een brief of een kaart.
Professor Andrea Press verteld tegen The Guardian dat micro-feminisme een manier van verzet is tegen alledaagse seksisme. Micro-feminisme doet dit door de “de gangbare genderrollen te ondermijnen.” Ze stelt dat deze manier van verzet bewijst dat vrouwen bewuster “het alledaagse seksisme opmerken”. Volgens haar bevindt dit zich in zowel de cultuur als het normale leven; vrouwen krijgen namelijk dagelijks met seksistische aannames te maken, zoals de aanname dat zij het huishouden regelen.
Micro-feminisme is, net zoals het feminisme, niet bedoeld om vrouwen boven mannen te plaatsen. Het is bedoeld om ervoor te zorgen dat zowel vrouwen als mannen een gelijkwaardige positie bekleden binnen de structuren van de maatschappij. Doordat de man nu de norm is, komen vrouwen automatisch op de tweede plek te staan. Als je juist bewust de vrouw als de norm aanneemt, dan daag je gevestigde structuren uit en bied je weerstand tegen huidige aannames.
Bewust koopgedrag is lastiger dan je denkt
Ondanks dat ik mezelf deze uitdaging had voorgenomen, moet ik ook bekennen dat ik het weleens vergat. Het afgelopen jaar heb ik dan ook drie boeken van mannelijke auteurs gekocht, om vervolgens buiten de boekenwinkel pas me te realiseren dat dit eigenlijk niet de bedoeling was. Dit liet mij iets beseffen: zodra ik niet bewust bezig was met het kopen van vrouwelijke auteurs, kocht ik op de automatische piloot toch boeken van mannelijke auteurs.
Daarbij vertelt Prakken dat vrouwenboeken ook met stereotypen te maken krijgen. “Je ziet dat aan stereotiepe ‘vrouwenboeken’ een negatieve connotatie is verbonden. Neem de term ‘chicklit,’ boeken voor en door ‘chicks.’ Deze term verwijst op een neerbuigende manier naar literair inferieure boeken. Zulke aanduidingen en typeringen zijn gegrift in ons brein. Ik kan me goed voorstellen dat die onbewust een rol spelen als jij in de boekenwinkel staat.”
Dit vond ik confronterend, want naar mijn idee beoordeel ik boeken geschreven door vrouwen niet strenger dan boeken geschreven door mannen. Wat me wel opviel, is dat de literaire werken geschreven door mannen simpelweg vaker onder de aandacht komen dan werken geschreven door vrouwen. Denk bijvoorbeeld aan filosofische werken, waar mannelijke filosofen nog steeds de boventoon voeren. Of toen ik online zocht naar een geschiedenisboek, kwam ik voornamelijk mannelijke auteurs tegen. Het is dan ook niet gek dat ik op de automatische piloot een boek had gekocht van een mannelijke auteur.
Deze boeken moet je lezen
Voor degenen die zich verder willen verdiepen in dit onderwerp heeft Prakken nog een aantal boekentips. Feminer zet ze voor je op een rij:
- Radeloze helden – de verbeelding van mannelijkheid in literatuur en film, een toegankelijke analyse van mannelijkheid van hoogleraar genderstudies Maaike Meijer;
- Dit is geen vrouwenboek – De waarheid achter man-vrouw-verschillen in de literatuur van Corina Koolen, als je meer wil weten over genderongelijkheid in de literatuur;
- Als je gewoon een lekker boek wil lezen van een vrouwelijke auteur dan raad Prakken Trofee aan van Gaea Schoeters, een van de leden van initiatief Fixdit. Dit is een onverwachte en spannende roman over een Big Five-jager. (Niet afhaken, want er komt een twist volgens Prakken);
- Wat liefde kan doen van Lotte Kok, over intieme terreur in een relatie.
Het belang van divers lezen
Bewuster bezig zijn met wat voor soort literatuur je leest is ook nog eens van belang. Volgens Prakken is het belangrijk om diverse literatuur te lezen, omdat het bijdraagt aan perspectiefverbreding. “Lezen is sowieso ontzettend goed voor je empathisch vermogen en je algemene sociaal-cognitieve vaardigheden. Door je te verplaatsen in anderen, het liefst zo divers mogelijk, verbreed je je kijk op de wereld en je inlevingsvermogen in mensen die totaal niet op jou lijken. Het belang daarvan, en het resultaat van een gebrek aan dit soort vaardigheden, zien we denk ik dagelijks terug in het nieuws.”
Prakken is zelf ook met dit belang geconfronteerd. “Een concreet realisatiemoment had ik zelf toen ik laatst De donkere kamer van Damocles van W.F. Hermans las – een klassieker waarvan ik het een schande vond dat ik die als afgestudeerd neerlandica nog nooit had gelezen. Inderdaad, een heerlijk plot, stilistisch hoogstandje, maar de roman bevatte een totaal gebrek aan geloofwaardige, uitgediepte vrouwelijke personages, waar ik echt van schrok. Voor mij maakte dat pijnlijk duidelijk hoe belangrijk diversiteit is binnen de standaard Literatuur met hoofdletter L en dat we ook andere stemmen moeten laten klinken.”
Als je zelf meer boeken wil lezen van vrouwelijke auteurs, heeft Prakken nog wat praktische tips. “Verdiep je bijvoorbeeld in initiatieven zoals Fixdit of probeer je bij een lokale boekenclub aan te sluiten en draag daar vrouwelijke auteurs aan. Als je in de boekhandel staat, denk dan twee keer na voordat je gelijk naar de bestsellertafel rent, want daar liggen twee keer zo vaak boeken van mannen als van vrouwen.”
F.A.Q.
Wat is de literaire canon?
De literaire canon is een lijst, geïnitieerd door de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) waarin 50 (+1) essentiële werken staan uit de Nederlandstalige literatuur. Literatuur Vlaanderen steunt dit initiatief.
Wat is seksisme?
Volgens Amnesty is seksisme “het discrimineren op grond van geslacht, meestal gericht tegen vrouwen”. Belangrijke kenmerken zijn vooroordelen en gewoontes die gebaseerd zijn op de stereotypen die heersen tussen vrouwen en mannen.
Wat is Fixdit?
Fixdit is een schrijverscollectief, bestaande uit vrouwelijke schrijvers, dat streeft naar meer diversiteit in zowel de literaire canon als de literaire wereld. Dit doet het collectief door onder andere acties te voeren of essays te schrijven.







