Elk jaar worden tientallen vrouwen in Nederland vermoord door hun (ex-)partner. Dat gebeurt niet zomaar, maar is het gevolg van structureel geweld tegen vrouwen. Feminer sprak met geweldsexpert Pauline Aarten van Fonds Slachtofferhulp: “Weggaan is geen oplossing als de uitgang onveilig is.”
Wat is femicide?
Sinds de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude is er veel maatschappelijke aandacht voor de veiligheid van vrouwen. Het verhaal van Lisa staat niet op zichzelf. Elke 8 dagen wordt er in Nederland een vrouw vermoord. Vaak door haar partner of ex. De moord gebeurt meestal thuis, met een mes of door wurging. Wat een veilige plek hoort te zijn, blijkt voor veel vrouwen juist de gevaarlijkste plek van allemaal.
Omdat er nog geen duidelijke juridische kaders bestaan voor femicide, is er veel discussie over wanneer de term precies van toepassing is. De term werd in 1976 geïntroduceerd door activiste Diana Russel tijdens het International Tribunal on Crimes Against Women. Zij omschreef femicide als “het doden van vrouwen omdat ze vrouw zijn”. Latere denkers, zoals Rita Laura Segato, breidden dit begrip uit. Ze benadrukken dat femicide ook gaat over het ontzeggen van vrouwelijke autonomie en het ontnemen van het recht op zelfbeschikking. Het doden van vrouwen is in die zin een uiterste vorm van controle over hun bestaan.
Over Pauline Aarten
Pauline Aarten is programmamanager Seksueel Geweld en Kindermishandeling bij Fonds Slachtofferhulp. In deze rol zet ze zich in voor het versterken van de positie van slachtoffers in Nederland en voor structurele verbetering in erkenning, hulpverlening en beleid. Eerder werkte ze als onderzoeker en docent aan verschillende universiteiten, waar ze onder andere onderzoek deed naar huiselijk geweld en femicide.
De taal van femicide
Media doen geregeld verslag over gevallen van femicide, maar de term zelf wordt weinig genoemd. “We gebruiken nog te vaak woorden als ‘familiedrama’ of ‘relatiedrama’. Daarmee houden we femicide op afstand, alsof het iets is dat alleen bij anderen gebeurt. Maar femicide is een maatschappelijk probleem, geen privékwestie.” vertelt Aarten. Zo verschuift de aandacht van de structurele dimensie van gendergerelateerd geweld naar de persoonlijke sfeer van één gezin of stel. Daarbij dragen media met hun woordkeuze vaak bij aan een subtiele vorm van victim blaming. “In veel berichtgeving ligt de nadruk op het gedrag van het slachtoffer, bijvoorbeeld dat ze haar partner net had verlaten of dat er ruzie was. Dit soort formuleringen wekken de indruk dat de vrouw zelf aanleiding gaf tot het geweld.”
Door gevallen van femicide als losse, op zichzelf staande tragedies te beschouwen in plaats van onderdeel van een structureel patroon van gendergerelateerd geweld, raakt de bredere context — partnergeweld, machtsongelijkheid en economische afhankelijkheid — uit beeld, legt Aarten uit. “Taal is enorm belangrijk. Hoe we over femicide praten, bepaalt hoe serieus we het nemen. Door het een ‘familiedrama’ te noemen, blijft het geweld een privékwestie en bagatelliseren we de mogelijkheden om het geweld te voorkomen.”
Femicide verschijnt steeds vaker in politieke debatten, maar niet altijd met de juiste intentie. Aarten waarschuwt dat politieke partijen het onderwerp soms misbruiken om hun eigen agenda te versterken, door bijvoorbeeld te wijzen naar mensen met een migratieachtergrond. “Huiselijk geweld en femicide komen in alle lagen van de samenleving voor. Het is misleidend en gevaarlijk om te doen alsof het vooral iets is van ‘andere culturen’.” Onderzoek laat bovendien zien dat femicide niet voortkomt uit culturele verschillen, maar uit patriarchale machtsverhoudingen en genderongelijkheid. Dit soort zondebokpolitiek leidt tot verdere marginalisering van minderheidsgroepen, door hen onterecht de schuld te geven van geweld tegen vrouwen. “Zodra we denken: ‘dat gebeurt bij anderen’, sluiten we onze ogen voor wat er in onze eigen omgeving speelt. Juist daar kunnen we levens redden.”
“Weggaan is geen oplossing als de uitgang onveilig is”
Veel mensen vragen zich na een geval van femicide af waarom vrouwen niet ‘gewoon weggaan’ bij hun partner. Volgens Aarten is dat de verkeerde vraag. “Weggaan is geen oplossing als de uitgang onveilig is. Juist het moment van vertrek is vaak het gevaarlijkst.”
Aarten verwijst naar voorbeelden van de afgelopen tijd: Nevin (36), vermoord door haar ex-partner in februari 2025 omdat hij niet kon accepteren dat de relatie voorbij was, en Joeweela (39) doodgeschoten op 15 juli 2025 voor de ogen van haar kinderen. Beide vrouwen probeerden te ontsnappen aan een gewelddadige relatie. Wat een stap naar vrijheid had moeten zijn, werd hen fataal. “Femicide is bijna nooit een impulsieve daad. Het is het resultaat van een patroon dat vaak jaren duurt: controle, vernedering, isolatie en uiteindelijk fysiek geweld.”
Uit zowel Nederlands als internationaal onderzoek blijkt dat de risico’s op dodelijk geweld het hoogst zijn wanneer een vrouw besluit te vertrekken. Het verlies van controle bij de man leidt vaak tot escalatie. Het idee dat ‘weggaan’ de oplossing is, miskent niet alleen hoe gevaarlijk dat moment werkelijk is, maar draagt ook bij aan victim blaming, de veronderstelling dat het slachtoffer het geweld had kunnen voorkomen.
Tussen de wirwar van hulpverlening
“Als we willen dat vrouwen uit onveilige situaties komen, moeten we ook zorgen dat ze ergens naartoe kunnen,” legt Aarten uit. Nederland kampt al jaren met tekorten aan opvangplekken en lange wachtlijsten. Daarmee is het voor veel vrouwen bijna onmogelijk om snel en veilig uit een gewelddadige situatie te komen. “Veel vrouwen verdwalen in het doolhof van hulpverlening, sommige spreken wel 60 verschillende organisaties voordat ze de juiste hulp krijgen. Dat is onhoudbaar in een crisissituatie.”
Hoewel er veel organisaties zijn die slachtoffers van huiselijk geweld willen helpen, ontbreekt het vaak aan effectieve samenwerking. “Door onvoldoende afstemming verliezen vrouwen kostbare tijd voordat ze de hulp krijgen die ze nodig hebben.” In de praktijk betekent dit keer op keer je verhaal moeten vertellen, formulieren invullen en vaak weken wachten op een beschikbare plek. “Daardoor krijgen ze niet direct de hulp die hen en hun kinderen kan beschermen of toekomstig geweld kan voorkomen.”
Sommige vrouwen komen zelfs helemaal niet in aanmerking voor opvang omdat hun situatie volgens de officiële criteria ‘nog niet ernstig genoeg is’. Dit terwijl het gevaar al duidelijk aanwezig is. “Zo kiezen zij noodgedwongen voor de minste van twee kwaden: blijven bij de dader, in de hoop dat het geweld niet opnieuw oplaait.” In dat geval verkiest een vrouw eerder de onveiligheid die ze kent boven de onzekerheid daarbuiten. Dit laat zien hoe belangrijk het is om opvang en hulpverlening beter te organiseren, zodat vrouwen en hun kinderen een veilige uitweg hebben.
Femicide is te voorkomen
Volgens Aarten is de veiligheid van vrouwen niet vanzelfsprekend, maar iets wat dringend om passend beleid vraagt. “Femicide is niet onvermijdelijk. Het is te voorkomen, maar alleen als we niet langer wegkijken, en verantwoordelijkheid nemen om vrouwen écht te beschermen.” Uit ander onderzoek blijkt ook dat femicide vaak voorspelbaar en te voorkomen is, maar dat structurele analyses en beleidsmatige oplossingen ontbreken. “We weten ontzettend veel over de signalen van partnergeweld,” licht Aarten toe. “Wat ontbreekt, is dat de kennis nog onvoldoende bij de juiste professionals terechtkomt. Veel mensen zien rode vlaggen over het hoofd.”
Aarten pleit daarom voor één centraal punt waar vrouwen snel en zonder bureaucratie terechtkunnen voor alle vormen van ondersteuning. “In crisissituaties moet het systeem zich aanpassen aan de mens, niet andersom.” Daarnaast zijn meer opvangplekken hard nodig, net als betere samenwerking tussen politie, jeugdzorg en hulpverleners. Veel opvangplekken voor vrouwen, zoals Moviera en Blijf Groep, werken met vrijwilligers, zodat iedereen die wil, kan helpen om vrouwen te ondersteunen en te beschermen.
Activisten als de Dolle Mina’s hebben de afgelopen tijd acties georganiseerd om aandacht te vragen voor geweld tegen vrouwen en het tekort aan opvangplekken. Ze organiseerden de actie ‘Mina’s slapen op straat’, de eerste Femicide Mars in Rotterdam en fietstochten met de slogan ‘De nacht is ook van ons’. Ook de overheid lijkt stappen te willen zetten: de Tweede Kamer nam een motie aan die een nationaal actieplan tegen femicide vereist en de aanstelling van een nationale coördinator. Organisaties zoals Landelijk Netwerk Veilig Thuis pleiten voor een gezamenlijke, integrale aanpak van femicide en willen dat femicide officieel wordt erkend als high impact crime, zodat vrouwen de bescherming krijgen die ze nodig hebben.
“De signalen zijn er altijd. De kennis is er al jaren, maar we kijken vaak weg. Dat is misschien wel het meest pijnlijke.” Toch kunnen vrienden, collega’s, buren en familie een cruciale rol spelen bij het herkennen van patronen van controle, isolatie en angst. Door vroegtijdig in te grijpen, hulp te mobiliseren en het gesprek aan te gaan, kunnen we levens redden. “Omstanders hebben een sleutelrol bij het signaleren en voorkomen van geweld. Als iemand stiller wordt, zich terugtrekt of steeds meer gecontroleerd wordt door hun partner, zijn dat signalen. Het belangrijkste is: durf te vragen of iemand oké is, zonder oordeel.”
F.A.Q.
Wat is victim blaming?
Victim blaming doet zich voor wanneer mensen de verantwoordelijkheid voor geweld of misbruik bij het slachtoffer leggen in plaats van bij de dader. Dit ontmoedigt slachtoffers om hulp te zoeken en verergert het probleem.
Heb je vragen over femicide?
Verschillende organisaties als Veilig Thuis, Fonds Slachtofferhulp en WOMEN Inc. bieden advies en informatie over het herkennen van signalen en het nemen van passende maatregelen.
Maak je je zorgen om iemand die je kent?
Herken je bepaalde signalen en denk je dat de situatie uit de hand kan lopen? Bel bij acuut gevaar altijd 112. Is er geen acuut gevaar, maar heb je toch redenen om je zorgen te maken over mogelijk gevaar in de toekomst? Je kunt anoniem chatten en bellen met Veilig Thuis.
Wil je praten over je eigen ervaring?
Er zijn verschillende organisaties waar je terechtkunt voor een vertrouwelijk gesprek, begeleiding en ondersteuning. Zo kun je contact opnemen met Slachtofferhulp Nederland voor psychologische en praktische hulp, of met Veilig Thuis voor advies en doorverwijzing naar passende ondersteuning. Het belangrijkste is dat je weet dat je er niet alleen voor staat en dat er veilige manieren zijn om je verhaal te delen.








