✉️ info@feminer.nl

Weet wat je stemt: de (on)feministische koers van de politiek

Home > Magazine > De Diepte In > Weet wat je stemt: de (on)feministische koers van de politiek
Hoe willen partijen zich inzetten voor vrouwenrechten? Feminer duikt in de verkiezingsprogramma's om dit voor jou uit te zoeken.

Door Nuhamin Valk

Nuhamin is student Biomedische Technologie. Uit haar interesse voor wetenschap, cultuur en media probeert ze aandacht te scheppen voor gelijkheid in die velden.

6 oktober 2025

by , | 6 oktober 2025

Eerder dan verwacht komen de Tweede Kamerverkiezingen er weer aan. Twee jaar na de vorige stembusgang wanen we ons weer in de storm van peilingen, talkshowclips en handig geknipte stukjes Kamerdebatten. Hoe moet je op basis hiervan je keuze maken?

Om jou op weg te helpen, is Feminer wederom de verkiezingsprogramma’s ingedoken. Wat willen partijen doen om de positie van vrouwen te verbeteren? Om hier antwoord op te geven zijn we op zoek gegaan naar standpunten over de volgende onderwerpen:

  1. Abortus, anticonceptie en zorg;
  2. Vrouwen op de werkvloer;
  3. Kinderopvang en ouderschapsverlof;
  4. Seksisme, racisme en homofobie.

In dit artikel behandelen we de eerste drie punten en om het laatste punt voldoende te kunnen behandelen, wijden we daar twee artikelen aan. Tot slot zullen we een aantal ‘eervolle vermeldingen’ noemen: standpunten die niet precies bij een bepaald onderwerp passen, maar volgens ons wel de aandacht verdienen.

Een disclaimer vooraf

Rond deze verkiezingen bespreken we de programma’s van de volgende partijen: CDA, VVD, JA21, GroenLinks-PvdA, D66, Volt en BIJ1. Dit is net een andere selectie dan bij de vorige verkiezingen. We hebben hiervoor gekozen, zodat we verschillende kleinere partijen kunnen bespreken. We hebben ervoor gekozen om een gelijk aantal linkse en rechtse partijen te belichten. De selectie hebben we gemaakt uit partijen die tijdens het kabinet-Schoof een zetel in de Tweede Kamer bezaten. Ook hebben we de keuzes zo gemaakt dat er zo veel mogelijk uiteenlopende opvattingen belicht worden.

We kunnen niet alle partijen en al hun standpunten bespreken. Dit wil niet zeggen dat we andere zaken of partijen minder belangrijk vinden. Uiteraard is dit onze interpretatie van de verkiezingsprogramma’s en zijn er andere onderwerpen die partijen bespreken die wij hier niet zullen uitlichten. Zijn er onderwerpen die jij belangrijk vindt, maar die hier niet aan bod komen? Lees daarvoor zelf de programma’s van de partijen. Die zijn allemaal vrij toegankelijk.

We proberen de onderwerpen die we bespreken zo objectief mogelijk te benaderen. We merkten wel dat linkse partijen feministische onderwerpen uitgebreider bespreken, omdat dit doorgaans sociaal linkse onderwerpen zijn. Aangezien we uitsluitend deze onderwerpen behandelen en geen zaken bespreken die rechtse partijen karakteriseren, krijgt het artikel wellicht een meer ‘linkse kleur’. Wij zijn ons daarvan bewust.

Hoe zit het met de PVV?

De PVV was de grootste partij in het kabinet Schoof. Wat zeggen zij over vrouwen in hun programma? We presenteren hier hun plannen – in hun eigen woorden:

  • “In de islam is alles en iedereen ondergeschikt aan de sharia. Vrouwen zijn tweederangsburgers die moeten zwijgen en gehoorzamen aan mannen.”
  • “De PVV wil pepperspray legaliseren. Het kan niet zo zijn dat bijna de helft van de vrouwen ‘s avonds met een sleutelbos in de hand als wapen over straat loopt, omdat ze bang zijn slachtoffer te worden van een misdrijf. Vrouwen moeten zich altijd kunnen verdedigen!”
  • “Door de doorgeslagen woke-ideologie gaan we terug in de tijd: […] Daarbij wordt zelfs het biologische geslacht – het verschil tussen man en vrouw – geweld aangedaan en vervangen door ontelbare genders. Dat heeft grote gevolgen: (transgender)mannen mogen meedoen aan vrouwensporten en eisen toegang tot vrouwentoiletten en -kleedkamers. Vrouwenrechten worden overboord gegooid. De PVV maakt hier een eind aan. Wij kiezen voor feiten, niet voor ideologie. Voor de PVV bestaan er slechts twee geslachten: man en vrouw. In wetten en beleid hoort het biologische geslacht weer leidend te zijn – dus geen “X” in het paspoort. We stoppen met gesubsidieerd wokebeleid en schrappen de hokjesdenkende genderpropaganda op scholen. In het onderwijs hoort links-liberale seksuele indoctrinatie niet thuis.”

Bron: Verkiezingsprogramma PVV

Abortus, anticonceptie en zorg

We beginnen met de plannen van partijen rondom abortus, anticonceptie en zorg. Want vooral dat eerste onderwerp heeft afgelopen regeerperiode voor veel opschudding gezorgd. Naar aanleiding van het nieuws dat het aantal abortussen in 2023 is toegenomen, dienden verschillende partijen allerlei moties in om de toegang tot abortus verder te reguleren en beperken. Een schril contrast met de regeerperiode daarvoor, toen het parlement de verplichte bedenktermijn afschafte en het mogelijk maakte voor huisartsen om de abortuspil voor te schrijven. Daarnaast is de toenemende aandacht voor de positie van vrouwen in de zorg duidelijk terug te zien in partijprogramma’s; verschillende partijen besteden hier aandacht aan.

Abortus

GL-PvdA, D66, Volt en BIJ1 willen abortus uit het Wetboek van Strafrecht. De VVD wil dat ook, mits “er een volwaardig alternatief is dat vrouwen beschermt en de termijn regelt”. JA21 neemt geen standpunt in over het Wetboek van Strafrecht, maar meldt alleen dat “het recht op abortus een belangrijk vrouwenrecht is waar wij niet aan willen tornen” en dat “het belangrijk is om het maatschappelijk debat over de abortustermijn te blijven voeren”.

Verder willen BIJ1 en D66 dat de verloskundige de abortuspil kan verstrekken. BIJ1 benadrukt daarbij dat “abortuszorg tot de reguliere zorg behoort”. Ze willen ook ervaringsdeskundigen betrekken bij het ontwikkelen van beleid rondom abortuszorg. Daarnaast willen ze subsidies stoppen “aan organisaties die doen alsof ze hulp bieden aan ongewenst zwangere mensen, maar de zwangere geen keuzeruimte bieden”. D66 benadrukt verder dat “een veilige abortus voor elke vrouw vergoed moet blijven” en wil de termijn voor een zwangerschapsafbreking wettelijk vasleggen op 24 weken om duidelijkheid te creëren voor vrouwen en zorgverleners, zoals de evaluatie van de Wet afbreking zwangerschap adviseert. 

Volt en GL-PvdA noemen dat ze vrouwen extra willen beschermen tegen intimidatie en demonstranten bij abortusklinieken. Volt wil dit doen aan de hand van bufferzones rondom klinieken. De VVD komt terug op de discussie rondom het registreren van de redenen van vrouwen voor een abortus en benadrukken dat “er geen register komt waarin de redenen van vrouwen wordt bijgehouden”. 

Het CDA meldt dat “het leven start met het wonder van een nieuw begin” en dat ze over ethische vraagstukken zoals abortus “een maatschappelijk gesprek willen voeren zodat de overheid sturing kan geven vanuit het principe van fundamentele beschermwaardigheid van het leven”.

Moties over abortus

De afgelopen tijd is het aantal uitgevoerde abortussen gestegen. Experts wijzen op verschillende redenen, maar een deel van de Kamer reageert geschokt. Er zijn naar aanleiding hiervan verschillende moties ingediend die het recht op abortus of proberen in te perken of extra blokkades en controles opwerpen.

Diederik van Dijk (SGP), Caroline van der Plas (BBB) en Mirjam Bikker (CU) verzochten afgelopen februari de regering door middel van een motie “om te bewerkstelligen dat factoren en motieven voor een abortus(verzoek) voortaan worden geregistreerd en deze informatie jaarlijks geaggregeerd en geanonimiseerd openbaar wordt gemaakt”. Deze motie is verworpen.

In hetzelfde debat dienden dezelfde Kamerleden nog een motie in, waarin ze de regering verzoeken om te onderzoeken “of het afschaffen van de verplichte bedenktijd per 1 januari 2023 heeft bijgedragen aan de verdere toename van het aantal abortussen, en wat de mogelijke invloed hiervan is op de keuze van vrouwen om hun zwangerschap af te breken”. Deze motie is aangenomen.

Anticonceptie en seksuele gezondheid

GL-PvdA, Volt, BIJ1 en D66 willen allemaal op een manier (hormonale) anticonceptie vergoeden. BIJ1 noemt daarbij verder niet de exacte methode, maar GL-PvdA en Volt willen dat het onder basispakket van de zorgverzekering valt. D66 wil dat de apotheker de kosten van de pil bij de overheid declareert. Daarnaast willen ze onderzoeken of je de pil bij de drogist zou kunnen verkrijgen. JA21, VVD en CDA noemen geen plannen over anticonceptie.

Een aantal partijen noemen ook hun plannen voor het hiv-preventiemiddel PrEP. D66, GL-PvdA en Volt willen PrEP laagdrempelig en breed beschikbaar maken; GL-PvdA en Volt noemen daarbij dat ze het middel ook willen vergoeden. 

GL-PvdA wil ook de soa-test bij de huisarts uitzonderen van het eigen risico. D66 wil “soa’s terugdringen met gratis testen, betere seksuele voorlichting en laagdrempelige toegang tot condooms”. Volt wil ook dat “menstruatieproducten gratis beschikbaar zijn op scholen, werkplekken, zorginstellingen en bij andere publieke voorzieningen, zodat menstruatie geen belemmering vormt voor onderwijs, werk of deelname aan de samenleving”.

Inclusieve zorg

De meeste partijen besteden aandacht aan de positie van vrouwen in de gezondheidszorg en de genderkloof. Het CDA zegt alleen “specifieke aandacht voor vrouwelijke gezondheidszorg in medische opleidingen” te willen. De VVD, GL-PvdA, D66, en Volt noemen allemaal plannen om de genderkloof in de zorg te dichten. De VVD wil hiervoor meer onderzoek “naar vrouwspecifieke aandoeningen en aandoeningen die zich bij vrouwen anders manifesteren dan bij mannen”.

Volt wil de kloof dichten door de Nationale Strategie Vrouwengezondheid te “verbreden en intensiveren”. Daarnaast investeert Volt in “eerlijke diagnostiek en behandeling, zodat medische kennis niet meer alleen is gebaseerd op een standaard lichaam dat vooral mannelijk, wit en westers is”. GL-PvdA noemt vergelijkbare plannen. BIJ1 gaat ook in op de mannelijke standaard in de zorg: “We investeren meer in onderzoek naar ziektebeelden, geneesmiddelen en behandelmethoden bij mensen die niet wit, cis en/of man zijn”. 

D66 wil ook investeren in de gezondheidszorg voor vrouwen, “bijvoorbeeld door meer onderzoek naar betere diagnostiek, meer aandacht voor pijnbestrijding en meer onderzoek naar en middelen voor vrouwvriendelijke onderzoeksmethoden”. Daarnaast vinden ze het belangrijk dat “medisch onderzoek door farmaceuten naar nieuwe medicijnen representatief is” en noemen ze het belang van cultuur-inclusieve zorg. BIJ1 pleit ook voor “meer aandacht aan de bestrijding van racistische stereotypen” in zorgopleidingen: “Cultuursensitieve zorg krijgt hierin een belangrijke plek”. JA21 deelt geen plannen om de genderkloof in de zorg te dichten.

Eervolle vermeldingen

Net zoals twee jaar terug zet de VVD zich in voor een verbod op maagdenvlieshersteloperaties: “Medische handelingen die voortkomen uit eer of onderdrukking van vrouwen, zoals ‘maagdenvliesherstel’, zijn onverenigbaar met onze waarden.” Naast de VVD willen ook JA21 en D66 optreden tegen genitale verminking. VVD en JA21 willen dat rechters een uitreisverbod kunnen opleggen bij vermoedens van genitale verminking.

Vrouwen en werk

Een echt Feminer-onderwerp, waar verschillende partijen aandacht aan besteden. En hoewel de loonkloof in Nederland afneemt, zijn het nog vooral mannen die topsalarissen verdienen en vrouwen die niet economisch zelfstandig. Een aantal partijen presenteert ideeën om hier wat aan te doen en plannen voor een veiligere en inclusievere werkvloer.

GL-PvdA is het meest uitgebreid in hun plannen. Ze willen de loonkloof dichten en “via een Wet gelijke beloning” draaien ze de bewijslast om: “We verplichten werkgevers om aan te tonen dat er geen ongerechtvaardigde loonverschillen zijn tussen vrouwen en mannen.” Volt is ook voorstander van deze wet en meldt daarbij dat dit in lijn ligt met de Europese richtlijn ‘Loontransparantie’.

Ook ziet GL-PvdA een voorbeeldrol voor de overheid in het streven naar gelijkheid en diversiteit op de werkvloer. Niet alleen in de werving van nieuw personeel, maar ook op een “gender- en cultuur sensitieve benadering bij alle beleidsterreinen”. Daarnaast wil GL-PvdA diversiteit en inclusiviteit binnen bedrijven “bevorderen door de verankering van diversiteit in cao’s”. Voor het bedrijfsleven willen ze een genderquotum voor besturen; D66 sluit zich hierbij aan. 

Naast de eerder genoemde Wet gelijke beloning wil Volt ook “werkgevers verplichten transparant te zijn over hun aannamebeleid” om te kunnen controleren of werving en selectie eerlijk verloopt. Volt pleit ook voor “gelijke representatie van mannen en vrouwen” in het kabinet voor “een betere afspiegeling van de diversiteit in de samenleving”. 

BIJ1 is beknopter over hun plannen en wil ook onbetaalde arbeid aanpakken. Ze willen de loonkloof dichten mede door de verantwoordelijkheid bij bedrijven neer te leggen. Verder willen ze “onbetaald werk dat nog vaak als ‘vrouwenwerk’ wordt gezien, zoals mantelzorg, huishoudelijk werk, of zorg voor kinderen” beter compenseren. Zoals door financiële compensatie voor mensen die “intensieve (mantel)zorg bieden” met “een inkomen en opbouw van WW- en pensioenrechten”. Ook “socialiseren” ze “huishoudelijk werk, door bijvoorbeeld openbare keukens”. Tot slot willen ze “strenger toezien op de geldende regels voor het faciliteren van de noden van werknemers, zoals kolven of bidden op de werkvloer”.

JA21 is kort over hun plannen en gaat een andere richting op. Zij willen “een einde aan de doorgeslagen en geldverslindende diversiteits- en inclusietrainingen bij de overheid”. Het CDA ondersteunt “initiatieven zoals vrouwen naar de top, de inzet van vrouwelijke rolmodellen en programma’s om meisjes voor technische beroepen te interesseren”. Verder gaan ze niet in op dit onderwerp. 

De VVD gaat niet in op de positie van vrouwen op de werkvloer, maar wel over economische zelfstandigheid en de rol van de overheid hierin. Zo noemen ze dat “elke vrouw recht heeft op economische zelfstandigheid”. Daarom wil de partij dat vrouwen altijd zelfstandig met de gemeente kunnen spreken over werk en financiën, “zonder tussenkomst van man, familie of gemeenschap”. Daarnaast willen ze als “landelijke norm” dat gemeenten ook vrouwen aan werk helpen als gezinnen een uitkering ontvangen.

Eervolle vermeldingen

Een aantal partijen delen ook hun plannen over sekswerk, al wijken die niet veel af van wat ze twee jaar geleden hierover te zeggen hadden. CDA wil de leeftijdsgrens van sekswerkers – zij spreken zelf over “prostituees” – verhogen naar 21 jaar. Ook pleiten ze voor uitstapprogramma’s en hulpverlening “voor prostituees die de branche willen verlaten” en willen ze toegankelijke hulp voor degenen die het Nederlands niet voldoende beheersen.

GL-PvdA wil dat “sekswerkers dezelfde rechten en vrijheden krijgen als andere werknemers en zelfstandigen in de dienstverlenende sector”. Dit gaat hand in hand met de door hen gewenste decriminalisering. D66 pleit ook voor decriminalisering. Verder willen ze “sterk optreden tegen criminele organisaties die de vrijheid en autonomie van sekswerkers bedreigen” en “gemeentes verplichten voldoende ruimte te bieden aan sekswerk”. Volt is het ook eens met deze plannen: “Volt ziet sekswerk als een gelijkwaardig onderdeel van de dienstverlenende sector”.

BIJ1 is het ook met Volt, GL-PvdA en D66 eens en deelt in meer detail plannen hierover. Ze willen onder andere de vergunningseis voor zelfstandige sekswerkers afschaffen, in beleid onderscheid maken tussen mensenhandel en sekswerk, de leeftijdsgrens niet verhogen naar 21 jaar en sekswerkers de mogelijkheid bieden “om thuis een ‘eenmanszaak’ te starten”.

Zorg voor gezin en kinderen

Of we het willen of niet, de zorg voor het gezin en kinderen ligt grotendeels op de schouders van vrouwen. Voltijd werkende moeders ervaren vaker een disbalans tussen werk en privé dan vaders, vrouwen verdienen een derde minder na de geboorte van hun eerste kind en maar de helft van de vaders maakt gebruik van het volledige geboorteverlof. Daarom is het belangrijk om dieper in de plannen rondom zorg, verlof en opvang te duiken, om te zien óf partijen iets aan deze ongelijke verdeling willen doen en vooral hoe.

Kinderopvang en toeslagen

Alle partijen, behalve JA21, willen de kinderopvang gratis of bijna gratis maken. JA21 deelt ook verder geen plannen over dit onderwerp. VVD en CDA willen bijna gratis kinderopvang. Het CDA noemt hierbij dat ze dit willen om “financieel kwetsbare gezinnen” te ondersteunen.

De VVD benadrukt dat de kinderopvang bedoeld is voor werkende ouders. Zo willen ze de kinderopvang bijna gratis maken voor werkende ouders en willen ze op termijn een gratis vierde en vijfde dag opvang volledig gratis maken “om voltijd werkende ouders tegemoet te komen”. Verder willen ze dat ouders die meer uren werken voorrang krijgen bij het aanvragen van opvang.

D66 wil “op korte termijn bijna gratis en in de toekomst helemaal gratis” kinderopvang. Net zoals GL-PvdA – die ook gratis kinderopvang wil – pleiten ze voor kinderopvang als een publieke voorziening. Volt zegt dat ook, maar niet in dezelfde woorden: “Kinderopvang wordt grotendeels betaald uit collectieve middelen”. Maar ze willen de optie van een inkomensafhankelijke bijdrage openhouden om de betaalbaarheid te vergroten. Ook noemt Volt dat alle ouders – ook niet-werkenden – recht krijgen op drie dagen gratis kinderopvang. D66 wil hier vijf dagen van maken. 

Daarnaast willen het CDA en D66 de kinderbijslag en het kindgebonden budget samenvoegen om de financiële ondersteuning aan ouders te vereenvoudigen. Het CDA wil ook dat één instantie alle kindregelingen automatisch uitkeert. 

BIJ1 wil ook gratis kinderopvang, maar gaat verder niet op de details in. Wel opvallend is dat ze de 40-urige werkweek willen vervangen voor een 30-urige werkweek “met loonbehoud en een evenredige werving van personeel, zodat de werkdruk niet wordt verhoogd”. 

Kinderbijslag, kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag

De kinderbijslag en het kindgebonden budget zijn twee aparte regelingen die de financiële ondersteuning van ouders regelen.

Het overgrote deel van ouders van thuiswonende eigen, stief- en soms pleegkinderen onder de 18 jaar hebben recht op kinderbijslag. Ze moeten dan wel in Nederland wonen en/of in loondienst werken. De kinderbijslag is niet afhankelijk van je inkomen, maar is wel afhankelijk van het aantal kinderen en hun leeftijden. De kinderbijslag krijg je automatisch uitbetaald door de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die hiervoor gegevens van de gemeente gebruikt.

Het kindgebonden budget is daarentegen wél afhankelijk van je inkomen; tot een bepaald inkomen heb je hier recht op. De hoogte ervan hangt af van het inkomen, het aantal kinderen en hun leeftijd. Daarnaast maakt het niet uit of het om een eigen kind, stiefkind, of pleeg- of adoptiekind gaat en hoeft het kind niet bij je te wonen. Het kindgebonden budget moet je zelf aanvragen bij de belastingdienst.

Als ouders werken, kunnen ze ook in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag. Deze toeslag is inkomensafhankelijk en houdt daarbij ook rekening met het aantal uren kinderopvang dat nodig is. De kinderopvangtoeslag moet je ook zelf aanvragen bij de belastingdienst.

Bron: Nibud

Verlof

BIJ1 wil, naast het verkorten van de werkweek, het partnerverlof gelijkstellen aan het kraam- en bevallingsverlof. Volt heeft bijzondere aandacht voor gezinnen met lage inkomens, die nu vaak in financiële problemen komen bij het opnemen van ouderschapsverlof. Zo willen ze dat het doorbetaalde loon niet onder het minimumloon mag zakken. Daarnaast willen ze het rouwverlof na verlies van een zwangerschap verruimen, ook bij een verlies van eerder dan 24 weken.  Dit zou “de kans verkleinen op angststoornissen en depressie en duidelijkheid bieden voor zowel werknemers als werkgevers”.

Zwangerschaps-, bevallings- en partnerverlof

Verschillende verlofregelingen zorgen voor vrije dagen rondom de geboorte van en de zorg voor kinderen. Hieronder een overzicht:

GL-PvdA wil het geboorteverlof en ouderschapsverlof uitbreiden, om “de druk op de opvang te verlagen én om voor meer gelijkheid te zorgen tussen beide ouders”. Hoe lang het verlof dan zal zijn, noemen ze niet. D66 noemt de duur ervan wel. Zij willen voor beide ouders zes maanden verlof, waarvan ze zes weken onderling met elkaar kunnen uitwisselen. Gedurende deze zes maanden krijgen ouders 80% van hun loon uitbetaald.

Het CDA wil de verschillende verlofregelingen “vereenvoudigen en verruimen”: “Er komt naast zwangerschaps- en bevallingsverlof één regeling voor betaald verlof voor beide partners in het eerste jaar van het kind”. Daarnaast vindt het CDA dat “het combineren van werk met andere verantwoordelijkheden essentieel is voor een goed functionerende samenleving”. Daarom willen ze de huidige verlofregelingen vereenvoudigen langs “drie pijlers: zorg voor kinderen, zorg voor naasten en persoonlijk verlof”. JA21 en VVD delen geen plannen over verlofregelingen.

Al iets dichter bij je keuze?

Hopelijk heeft al deze informatie je iets meer inzicht gegeven over wat politieke partijen voor de komende regeerperiode voor ogen hebben. Later deze maand verschijnen nog twee delen in deze reeks, dus houd onze Instagram in de gaten voor updates.  Uiteraard staan er nog veel meer plannen in de programma’s van partijen, dus werp hier zeker ook nog even een blik op voordat je op 29 oktober een stemhokje in stapt!

  • Nuhamin Valk

    Nuhamin is student Biomedische Technologie. Uit haar interesse voor wetenschap, cultuur en media probeert ze aandacht te scheppen voor gelijkheid in die velden.

    Bekijk Berichten
  • Femke Wesselingh

    Femke (20) heeft haar geneeskunde bachelor afgerond. Nu heeft ze een tussenjaar waarin ze zich volledig kan storten op allerlei andere dingen, zoals onderzoek en experimenteren met duurzaamheid. In het ORT heeft ze de plek gevonden om haar feministisch activisme kwijt te kunnen.

    Bekijk Berichten

by , | 6 oktober 2025

Meer zoals dit

Zoek artikelen

Vers van de pers

We houden je graag op de hoogte, dus volg ons vooral op de socials!